1. Lịch sử

Gia Long và những điều nên nói?

Khi viết những dòng này, sẽ có người cho mình là kẻ xét lại Lịch sử, đi theo những luận điểm xuyên tạc; nhưng đối với mình, bài viết này chỉ muốn đưa lại một chút công bằng nào đó cho vị vua mở đầu nhà Nguyễn; bởi sách vở trước nay đối với ông xoay quanh chắc cũng chỉ có vài từ: cõng rắn cắn gà, cầu quân ngoại viện. Nhận xét về ông quá dễ, nhưng liệu rằng chúng ta có biết thân thế của vị vua chúng ta thường hay mạt sát đó ra sao không? Là con trai của người dự định sẽ nối ngôi Nguyễn chúa, cuộc đời của ông hẳn sẽ chẳng có sóng gió gì nếu không xuất hiện cái tên Trương Phúc Loan. Cha chết trong phẫn uất, cơ nghiệp tổ tiên gây dựng hơn 200 năm giờ chẳng mấy chốc bị mất trong biến loạn; phải theo Định Vương lánh nạn vào Gia Định, đứa trẻ ấy liệu có ngã lòng? Không, 17 tuổi được tôn làm Đại Nguyên suý, 19 tuổi tự xưng Vương rồi hạ Đỗ Thanh Nhơn; những việc làm ấy chúng ta hãy thử lục lại trong dòng chảy đã qua, ắt hẳn hiếm thấy. Cũng từ đây, Nguyễn Ánh trở thành một địch thủ của Tây Sơn; ta sẽ thấy biết bao lần ông bị đánh bại, rồi lại vùng lên đối kháng; và kỳ lạ ở chỗ ông chỉ thua Nguyễn Huệ mà không phải là Thái Đức hay Đông Định Vương.

Nói về giai đoạn đầu trong cuộc chiến giữa Nguyễn Vương với quân Tây Sơn, có lẽ cái ta biết đến nhiều nhất sẽ là những lần thất bại và phiêu lưu của ông trước Nguyễn Huệ, có thể nói ngay cả Người Nhện Superman hay Đội trưởng Mỹ... cũng khó có được sức sống và độ Ulti mạnh như Ánh ca. Và cũng trong khoảng thời gian ấy, Đỗ Thanh Nhơn - Thủ lĩnh quân Đông Sơn bị Nguyễn Vương lập mưu giết. Nhơn nắm hết mọi sự, quyền hơn cả chúa đối với Nguyễn Ánh thì thực sự đó là mầm hoạ. Tuy vậy, giết được Nhơn thì Gia Định lại dậy sóng; quân Đông Sơn nổi loạn chống cả Tây Sơn lẫn chúa Nguyễn; Thái Đức nghe tin kẻ mà mình ngán nhất đã chết, liền gấp cùng Nguyễn Huệ đem binh vào đánh Gia Định và yolo với Ánh, quyết tâm đánh lấy vùng đất màu mỡ phía Nam và cũng là sào huyệt cuối cùng của họ Nguyễn Đàng Trong. Tất nhiên, Nguyễn Ánh không phải đối thủ của Nguyễn Huệ và quân Tây Sơn; ông thua trận và bắt đầu hành trình bôn tẩu của mình.

Có một điều mà chắc ai cũng quá thừa biết: Nguyễn Ánh cầu Xiêm viện Pháp. Về chuyện cầu Xiêm, đó có phải cho giặc vào nước; xin trả lời: Nguyễn Vương thực không có ý muốn nhờ cậy Xiêm La bởi ông quá rõ anh bạn này tính tình thế nào, nhưng cái thế của ông giờ đây thì có lẽ ông phải đánh liều nhờ vua Xiêm giúp đỡ và tướng Châu Văn Tiếp đã thực hiện nhiệm vụ ấy; quân Xiêm vào Gia Định dưới quyền chỉ huy của Bình Tây Đại Đô đốc Châu tướng quân. Hãy thử nhìn nhận; Quang Trung nuôi giữ các toán hải tặc người Hoa và coi họ như một lực lượng dưới quyền mình thì đối với quân Xiêm đặt dưới quyền Tiếp liệu có khác nhau. Nhưng sự thật thì dù sao đây cũng là một cái sai của chúa Nguyễn bởi từ sau cái chết của Châu Văn Tiếp ở Măng Thít, quân Xiêm do không còn người làm chủ nên ngày càng hoành hành, cướp bóc đất Nam Bộ dẫn đến thất bại sau này. Vậy viện Pháp; Hoà ước Versailles(1787) vốn dĩ đã không thể thực hiện bởi cuộc Cách mạng Pháp không lâu sau đó lật đổ chế độ Phong kiến của vua Louis và ẩn sau tờ Hoà ước ấy cũng là cả một chuỗi những bí ẩn, tham vọng của Bá Đa Lộc, của nước Pháp đối với đất nước Đại Việt đang đầy biến loạn nhưng cũng là một kho tài nguyên nếu biết cách khai phá. Đội quân, những người Pháp mà sau này Bá Đa Lộc đưa về thực chất là do viên Giám mục bỏ tiền túi để thuê chứ không phải nhờ sự giúp đỡ của Pháp hoàng; khi cho người sang yêu cầu thực hiện lại Hoà ước như đã ký, các vua nhà Nguyễn đã trả lời bằng một gáo nước lạnh: 

-Về đi, anh với các chú chẳng nợ nần gì nhau đâu.

Cả hai việc trên, tôi không nói là Nguyễn Vương không sai, nhưng để hiểu cái sai ấy chúng ta phải xoáy vào thật kỹ chứ chẳng thể tuỳ tiện, bừa bãi.


Ông lại trở về Gia Định, gây dựng lại tất cả và tiếp tục cuộc đối đầu với Tây Sơn. Quang Trung băng hà; địch thủ đáng sợ nhất, cây trụ chống của triều đại Tây Sơn đã không còn; việc của Nguyễn Ánh giờ đây chỉ còn là tấn công không thương tiếc. Thị Nại, cái tên gắn liền với trận đánh được mệnh danh là đại chiến Xích Bích của Việt Nam; ngọn lửa ấy đã thiêu rụi gần như tất cả mọi thứ của triều đại gắn liền với những anh bán trầu, chị giữ con hay thầy đồ làng. Từ giờ nhìn về Tây Sơn ta sẽ chỉ còn thấy những bước chạy dài ra Bắc và khi Cảnh Thịnh bị các thổ mục bắt dâng lên quân Nguyễn thì cũng là lúc vương triều Tây Sơn đặt dấu chấm hết. 

Trong buổi lễ Hiến Phù, Gia Long đã tuyên cáo trước đông đủ quần thần:

- Trẫm nghe, vì chín đời mà trả thù là nghĩa lớn kinh Xuân Thu.

Có người cho rằng những gì Gia Long nói hay những dòng sử liệu được ghi lại trong Liệt truyện,Thực lục của Sử quán triều Nguyễn đầy những sai sót, bịa đặt để có cớ trừng trị và hạ nhục Tây Sơn.

Đại Nam thực lục ghi chép:

“Tháng 9, ngày Ất hợi [ 9/8/1801], sửa lại sơn lăng.

Trước kia giặc Tây Sơn Nguyễn Văn Huệ tham bạo vô lễ, nghe nói chỗ đất phía sau lăng Kim Ngọc (tức lăng Trường Mậu) [lăng của chúa Ninh Nguyễn Phúc Thái] rất tốt, định đem hài cốt vợ táng ở đó. Hôm đào huyệt, bỗng có hai con cọp ở bụi rậm nhảy ra, gầm thét vồ cắn, quân giặc sợ chạy. Huệ ghét, không muốn chôn nữa. Sau Huệ đánh trận hay thua, người ta đều nói các lăng liệt thánh [các chúa Nguyễn] khí tốt nghi ngút, nghiệp đế tất dấy.

Huệ bực tức, sai đồ đảng đào các lăng, mở lấy hài cốt quăng xuống vực. Lăng Hoàng Khảo ở Cư Hóa [lăng Cơ Thánh của Nguyễn Phúc Côn, thân sinh vua Gia Long] Huệ cũng sai Đô đốc Nguyễn Văn Ngũ đào vứt hài cốt xuống vực ở trước lăng. Nhà Ngũ ở xã Kim Long bỗng phát hỏa. Ngũ trông thấy ngọn lửa chạy về. Người xã Cư Hóa là Nguyễn Ngọc Huyên cùng với con là Ngọc Hồ, Ngọc Đoài ban đêm lặn xuống nước lấy vụng hài cốt ấy đem giấu một nơi. Đến nay, Huyên đem việc tâu lên.

Vua thương xót vô cùng, thân đến xem chỗ ấy, thì vực đã bồi cát mấy chục trượng. Tức thì sai chọn ngày lành làm lễ cáo và an táng lại. Các lăng đều theo nền cũ mà xây cao lên.

Ngày Kỷ hợi [1/11/1801], vua thân đến tế cáo, nghẹn ngào sa lệ, bầy tôi đều khóc cả. Sai đổi xã Cư Hóa làm xã Cư Chính, cho dân miễn dao dịch làm hộ lăng. Cho Huyên làm Cai đội (năm Minh Mệnh thứ 11[1830] phong An Ninh bá, lập đền thờ ở núi Cư Chính) con là Ngọc Hồ, Ngọc Đoài tòng quân ở Bình Định cũng được gọi về hậu thưởng cho”

Hay một đoạn sử trong Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả:

“Theo truyền thuyết, khi Tây Sơn khai quật hài cốt đức Hưng Tổ ném xuống sông thì một hôm Nguyễn Ngọc Huyên bỏ lưới bắt cá, sau ba lần đều thấy cái sọ nằm trong lưới. Huyên cho là sọ của một vị nào anh linh nên kiếm nơi an táng tử tế. Khi vua Gia Long lên ngôi, đi tìm lại hài cốt của thân phụ, nghe người làng tường thuật, ngài cho đòi Ngọc Huyên bảo chỉ chỗ. Khi đào được sọ lên, vua chích huyết ở tay mình cho giọt vào sọ, sọ liền hút những giọt huyết này”

Vua Quang Trung không đánh trận hay thua và vợ ông cũng không mất trước thời điểm ông tàn phá lăng các chúa; có thể họ đúng khi nói về những dòng sử liệu, nhưng trên đời có mấy ai đem việc tổ tông ra để giễu cợt dối trá; và rằng trong số sáu người vợ của Quang Trung chép trong Liệt truyện phần Chính biên được ghi nhận không có ai mất trước hoặc vào thời điểm Quang Trung tàn phá lăng mộ chúa Nguyễn đã là đầy đủ. Lịch sử Việt Nam chẳng phải cũng từng ghi nhận những người vợ lúc hàn vi hay khi đã đạt vinh quang của những ông vua hay sao, có thể người vợ mà Quang Trung định an táng trên phần đất thuộc lăng mộ các chúa là một người như vậy, gắn bó với ông thuở hàn vi và không được ghi chép lại đầy đủ sau này. Có người nghĩ lăng mộ các chúa bị quân Trịnh phá chứ không phải Tây Sơn vì họ Trịnh vốn cũng có thù với họ Nguyễn; nhưng tại sao khi lên ngôi Gia Long không trừng trị họ Trịnh hay hậu duệ lão tướng Hoàng Ngũ Phúc mà còn hậu đãi, an trí họ trong khi họ có thể là những kẻ đã quật phá lăng mộ tổ tiên nhà Nguyễn. Cách trả thù của Gia Long có thể tàn bạo, song nhìn cảnh mồ mả tổ tiên bị quật phá, gia tộc người thì bị giết kẻ thì ly tán; liệu có mấy ai cầm lòng. Những dòng suy nghĩ có lẽ chỉ đến đây, bởi những năm trị vì của ông vua ấy chắc chúng ta không phải bàn luận thêm. Cái nhìn của mình có thể không dài, không toàn bộ; nhưng đó là những điều bản thân đã nghĩ và viết ra. Cuối cùng, dù là Quang Trung hay Gia Long, họ vẫn là những bậc tiền nhân của nước Việt. Như một người anh của mình đã nói: “ Tiền nhân luôn ở bên, nhưng chúng ta phải là những người có lòng”.

Những dòng suy nghĩ riêng của cá nhân, nên vẫn sẽ còn những thiếu sót; trong bài có một số ngôn ngữ hiện đại được dùng với mục đích giúp việc truyền tải dễ dàng hơn.

Từ khóa: vuagialongvanguoiphap, gialong, nguyendynasty, Lịch sử
Chúng ta khoan nói việc chụp X-Quang hay không, hãy tạm thời dẫn các tài liệu của Sử Quán triều Nguyễn ra. Có thể việc ghi rằng vua Quang Trung định táng hài cốt vợ vào đó hay về sau đánh trận hay thua tức giận nên đào mả các Chúa là không đúng; nhưng nếu đã có sử liệu ghi Tây Sơn quật mả thì chúng ta cũng không thể phủ nhận nó. Các Sử quan triều Nguyễn chắc chắn không thể bịa đặt việc đào mồ mả Liệt thánh nhà Nguyễn, có chăng thì cũng là nói sai nguyên nhân việc đào mộ nhằm hạ thấp nhà Tây Sơn

Trả lời

Chúng ta khoan nói việc chụp X-Quang hay không, hãy tạm thời dẫn các tài liệu của Sử Quán triều Nguyễn ra. Có thể việc ghi rằng vua Quang Trung định táng hài cốt vợ vào đó hay về sau đánh trận hay thua tức giận nên đào mả các Chúa là không đúng; nhưng nếu đã có sử liệu ghi Tây Sơn quật mả thì chúng ta cũng không thể phủ nhận nó. Các Sử quan triều Nguyễn chắc chắn không thể bịa đặt việc đào mồ mả Liệt thánh nhà Nguyễn, có chăng thì cũng là nói sai nguyên nhân việc đào mộ nhằm hạ thấp nhà Tây Sơn

thông tin việc lăng mộ các chúa Nguyễn bị quật phá còn khá mơ hồ. Cách duy nhất để biết được sự thật là phải mở những ngôi mộ mà Gia Long cho xây lại ra để xem có xương trong đó không. Nếu không có thì có thể xác thực việc quân Tây Sơn quật mộ chúa Nguyễn. Còn nếu có thì hóa ra các vua Nguyễn đã cố tình dìm Tây Sơn! Ngoài ra cũng có thể áp dụng công nghệ X-quang để xác định bên trong mộ có hài cốt không!